تشنج ناشی از تب؛ در آن لحظه دقیقاً چه کاری باید کرد
دیدن تشنج فرزند، یکی از ترسناکترین تجربههای ممکن برای هر والدی است. اما واقعیت مهم این است: تشنج ناشی از تب در بیشتر موارد بیخطر است و آسیب مغزی ایجاد نمیکند.
تشنج ناشی از تب چیست؟
تشنجی است که در جریان تب و در کودک ششماهه تا پنجساله رخ میدهد، بدون آنکه عفونت مغزی یا علت عصبی دیگری در کار باشد.
- حدود ۲ تا ۵ درصد کودکان آن را تجربه میکنند
- بیشترین شیوع بین ۱۲ تا ۱۸ماهگی
- معمولاً در ساعات اولیه تب و گاهی بهعنوان اولین نشانه بیماری
- سرعت بالا رفتن دما مهمتر از عدد نهایی آن است
- سابقه خانوادگی در بسیاری از موارد وجود دارد
تشنج ساده ناشی از تب، آسیب مغزی، اختلال یادگیری یا افت هوش ایجاد نمیکند. اکثر قریب به اتفاق این کودکان کاملاً طبیعی رشد میکنند.
انواع آن
| ویژگی | ساده | پیچیده |
|---|---|---|
| مدت | کمتر از ۱۵ دقیقه | بیش از ۱۵ دقیقه |
| الگو | کل بدن، متقارن | موضعی یا نامتقارن |
| تکرار در ۲۴ ساعت | یک بار | بیش از یک بار |
| پس از تشنج | بهبود سریع هوشیاری | ضعف موضعی یا گیجی طولانی |
| پیگیری | معمولاً بدون بررسی خاص | نیازمند ارزیابی تخصصی |
در آن لحظه چه کنیم؟
- آرام بمانید و به ساعت نگاه کنید. مدت تشنج مهمترین اطلاعاتی است که پزشک نیاز دارد
- کودک را روی سطح صاف و امن بخوابانید، دور از مبلمان و اشیای سخت
- به پهلو بچرخانید تا بزاق و استفراغ خارج شود و راه هوایی باز بماند
- لباسهای تنگ اطراف گردن را شل کنید
- اشیای اطراف را دور کنید و چیزی زیر سرش بگذارید
- تشنج را متوقف نکنید؛ اجازه دهید به پایان برسد
- مشاهده کنید: کدام اندامها درگیرند؟ چشمها به کدام سمتاند؟ چقدر طول کشید؟ اگر ممکن بود، فیلم بگیرید
- کنارش بمانید تا کاملاً هوشیار شود
کارهایی که هرگز نباید کرد
بیشتر آسیبهایی که در تشنج اتفاق میافتد، نتیجه اقدامات نادرست اطرافیان است، نه خود تشنج.
- چیزی در دهان نگذارید — نه قاشق، نه انگشت، نه پارچه. باور «زبانش را میبلعد» نادرست است؛ اما دندانشکستگی و گازگرفتگی انگشت شما واقعی است
- بدن را نگیرید و مهار نکنید — خطر شکستگی و در رفتگی
- آب یا دارو به دهانش نریزید — خطر ورود به ریه
- تکانش ندهید و صدایش نزنید تا «به هوش بیاید»
- در وان یا آب سرد نگذارید
- تنهایش نگذارید
- شیاف تببر حین تشنج ندهید
پس از تشنج
کودک معمولاً چند دقیقه تا نیم ساعت گیج، خوابآلود یا بیقرار است. این «مرحله پس از تشنج» طبیعی است.
تماس فوری با اورژانس در این موارد:
- تشنج بیش از پنج دقیقه ادامه دارد
- تشنج دوم در همان بیماری
- مشکل تنفسی یا کبودی لب
- هوشیاری پس از ۳۰ دقیقه برنگشته
- گردن خشک، لکههای ارغوانی یا استفراغ مکرر
- سن کمتر از شش ماه یا بیشتر از پنج سال
- ضعف یا فلج یک سمت بدن پس از تشنج
- اولین تشنج کودک
- سابقه ضربه به سر
حتی در تشنج ساده و کوتاه، پس از اولین بار حتماً کودک را برای بررسی علت تب معاینه کنید.
تشنج و صرع
تشنج ناشی از تب با صرع یکی نیست:
- خطر ابتلای بعدی به صرع در کودکی که تشنج ساده داشته، حدود ۱ تا ۲ درصد است — تقریباً نزدیک به جمعیت عمومی
- این خطر در تشنج پیچیده یا وجود سابقه خانوادگی صرع، بالاتر میرود
- احتمال تکرار تشنج تب حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد است، بهویژه اگر اولین تشنج پیش از ۱۸ماهگی رخ داده باشد
نوار مغز و تصویربرداری در تشنج ساده معمولاً لازم نیست و فقط در موارد پیچیده درخواست میشود.
پیشگیری از تکرار
مطالعات نشان دادهاند دادن منظم تببر، از تشنج بعدی پیشگیری نمیکند. تشنج معمولاً در همان ساعات اول و پیش از آنکه شما متوجه تب شوید رخ میدهد. با این حال، تببر برای راحتی کودک همچنان مفید است.
- در بیماریهای تبدار، دمای کودک را منظم بررسی کنید
- مایعات کافی بدهید و لباس سبک بپوشانید
- در موارد پرخطر، پزشک ممکن است داروی اورژانسی تجویز کند و طرز استفاده را آموزش دهد
- به مهد و مدرسه اطلاع دهید و برگه راهنمای اقدام بدهید
- واکسیناسیون را کامل کنید تا بیماریهای تبدار کمتر شوند
- یک برگه ساده از مراحل اقدام روی یخچال بچسبانید
خبر پایانی و مهم: بیشتر کودکان تا پنجسالگی از این مرحله عبور میکنند و دیگر تشنج تب نمیکنند.
پرسشهای پرتکرار
مطالب نینی جان با هدف آگاهیبخشی نوشته میشوند و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی نیستند. برای تصمیمگیری درباره سلامت فرزندتان، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
