ریزش موی کودکان؛ هفت علت شایع و راههای درمان
دیدن تکههای خالی روی سر کودک نگرانکننده است، اما بیشتر علل ریزش مو در کودکان قابل درماناند. کلید کار، شناخت الگوی ریزش و علائم همراه است.
ریزش موی طبیعی نوزاد
در ماههای اول زندگی، بیشتر نوزادان موهای تولد خود را از دست میدهند. این پدیده «تلوژن افلوویوم نوزادی» نام دارد و کاملاً طبیعی است: افت هورمونهای مادری پس از تولد، فولیکولها را همزمان وارد فاز استراحت میکند.
معمولاً بین دو تا ششماهگی رخ میدهد و موی جدید — گاهی با رنگ و بافتی متفاوت — طی چند ماه رشد میکند. اگر کودک بیشتر وقت خود را به پشت میخوابد، ممکن است ریزش پشت سر بیشتر باشد؛ این هم موقتی است.
هفت علت شایع
۱. کچلی سر (تینه آ کاپیتیس)
شایعترین علت ریزش موضعی در کودکان سن مدرسه. عفونت قارچی است و با تکههای گرد خالی همراه با پوسته، خارش و گاهی نقاط سیاه (موهای شکسته) مشخص میشود. مسری است و به داروی خوراکی ضدقارچ نیاز دارد — شامپو بهتنهایی کافی نیست.
۲. آلوپسی آرهآتا
یک واکنش خودایمنی که باعث تکههای کاملاً صاف و بدون پوسته میشود. پوست زیر آن سالم و براق است. گاهی ناخنها هم گودیهای ریز پیدا میکنند. در بسیاری از کودکان خودبهخود بهبود مییابد اما ممکن است عود کند.
۳. تریکوتیلومانیا (موکنی)
کودک بهطور ناخودآگاه — معمولاً هنگام تماشای تلویزیون، خواندن درس یا استرس — موهایش را میکشد. الگوی ریزش نامنظم است و موهای شکسته با طولهای متفاوت دیده میشود. برخورد تنبیهی نتیجه معکوس دارد؛ رویکرد رفتاری لازم است.
۴. تلوژن افلوویوم
ریزش منتشر و پراکنده در کل سر، معمولاً دو تا سه ماه پس از یک استرس شدید: تب بالا، جراحی، بیماری طولانی، یا شوک عاطفی. معمولاً خودبهخود و ظرف چند ماه برطرف میشود.
۵. کمبودهای تغذیهای
کمبود آهن شایعترین است، بهویژه در کودکان بدغذا. کمبود روی، ویتامین D و پروتئین هم میتواند نقش داشته باشد. ریزش معمولاً منتشر است و با رنگپریدگی و خستگی همراه میشود.
۶. آلوپسی کششی
ناشی از بستن محکم و مداوم مو: دماسبی سفت، بافتهای تنگ یا کشهای محکم. ریزش در خط رویش جلوی سر و کنار شقیقهها دیده میشود. اگر زود تشخیص داده شود، کاملاً برگشتپذیر است.
۷. اختلالات تیروئید
کمکاری تیروئید میتواند با ریزش منتشر، خشکی پوست، خستگی، یبوست و کندی رشد همراه باشد.
جدول تشخیص سریع
| الگو | ویژگی همراه | احتمال اول |
|---|---|---|
| تکه گرد با پوسته و خارش | نقاط سیاه، گاهی تورم | کچلی قارچی |
| تکه گرد کاملاً صاف | پوست سالم، بدون خارش | آلوپسی آرهآتا |
| ریزش نامنظم با موی شکسته | عادت دستبردن به مو | موکنی |
| ریزش منتشر | سابقه بیماری چند ماه قبل | تلوژن افلوویوم |
| ریزش منتشر | رنگپریدگی، خستگی | کمخونی فقر آهن |
| ریزش خط جلوی سر | مدل موی سفت | آلوپسی کششی |
بررسیهای لازم
- معاینه پوست سر با ذرهبین یا درموسکوپ
- کشت قارچ یا آزمایش مستقیم در صورت شک به کچلی
- آزمایش خون: شمارش کامل، فریتین، آهن، روی، ویتامین D
- تست عملکرد تیروئید در صورت وجود علائم همراه
- در موارد نادر، بیوپسی پوست سر
مراقبت و درمان
- کچلی: داروی ضدقارچ خوراکی به مدت شش تا هشت هفته، همراه با شامپوی ضدقارچ. وسایل شخصی (شانه، کلاه، بالش) باید جدا و ضدعفونی شوند و اعضای خانواده بررسی شوند
- آلوپسی آرهآتا: کورتیکواستروئید موضعی طبق نظر متخصص پوست؛ در موارد خفیف، پیگیری بدون درمان
- موکنی: رویکرد رفتاری، کاهش عوامل استرسزا، مشغولکردن دستها با اسباببازی فشاری؛ در صورت لزوم مشاوره روانشناختی
- کمبود تغذیهای: اصلاح رژیم غذایی و مکمل طبق دستور پزشک
- آلوپسی کششی: تغییر مدل مو به حالت آزاد و ملایم
پیشگیری در خانه
- موها را آزاد یا با کش نرم ببندید
- شامپوی ملایم مخصوص کودک و شستوشوی دو تا سه بار در هفته
- موی خیس را با حوله فشار دهید، شانه نکشید
- شانه دندانهدرشت استفاده کنید
- از سشوار داغ و ابزار حرارتی پرهیز کنید
- وسایل شخصی مو را با دیگران به اشتراک نگذارید
- تغذیه متنوع با منابع آهن، پروتئین و روی
چه زمانی پزشک؟
- ریزش موضعی با پوسته، قرمزی یا خارش
- ریزش سریع و گسترده
- ریزش همراه با علائم دیگر: خستگی، رنگپریدگی، کاهش وزن، یبوست
- ریزش ابرو و مژه
- تورم غدد لنفاوی پشت گردن
- هر ریزشی که بیش از سه ماه ادامه دارد
بیشتر ریزشهای موی کودکان با تشخیص درست و درمان بهموقع، کاملاً برطرف میشوند. آنچه اهمیت دارد این است که علت را حدس نزنید و بررسی کنید.
پرسشهای پرتکرار
مطالب نینی جان با هدف آگاهیبخشی نوشته میشوند و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی نیستند. برای تصمیمگیری درباره سلامت فرزندتان، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
